Ngày 22/5/2024, tại Cục Thi hành án dân sự tỉnh, Ban Chỉ đạo Cải cách tư pháp tỉnh tổ chức Hội nghị chuyên đề: Thực trạng, giải pháp khắc phục khó khăn, vướng mắc trong việc xác định phần quyền sở hữu, quyền sử dụng đất của người phải thi hành án trong khối tài sản chung của hộ gia đình.
Dự chỉ đạo Hội nghị có đồng chí Vũ Mạnh Thắng - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng Ban Nội chính Tỉnh ủy, Phó trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo Cải cách tư pháp tỉnh; các đồng chí thành viên Ban Chỉ đạo Cải cách tư pháp tỉnh; đồng chí Trưởng Ban Pháp chế HĐND tỉnh; đại diện lãnh đạo và cán bộ phòng chuyên môn có liên quan của các đơn vị: Viện Kiểm sát Nhân dân tỉnh, Tòa án Nhân dân tỉnh, Cục Thi hành án dân sự tỉnh; Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân, Chánh án Toà án nhân dân, Chi cục trưởng Chi cục thi hành án dân sự các huyện, thị xã, thành phố.
Hội nghị chuyên đề nhằm đánh giá thực trạng, đề ra giải pháp khắc phục khó khăn, vướng mắc trong việc xác định phần quyền sở hữu, quyền sử dụng đất của người phải thi hành án trong khối tài sản chung của hộ gia đình trên địa bàn tỉnh Bắc Giang. Nâng cao nhận thức, trình độ năng lực, kiến thức nghiệp vụ và pháp luật cho đội ngũ chấp hành viên, kiểm sát viên, thẩm phán; từ đó thống nhất quan điểm, vận dụng vào giải quyết các vụ việc liên quan đến việc xác định phần quyền sở hữu, quyền sử dụng đất của người phải thi hành án trong khối tài sản chung của hộ gia đình đảm bảo khách quan, toàn diện, đúng pháp luật.
Theo báo cáo chuyên đề tại Hội nghị, tính đến hết tháng 2/2024, toàn tỉnh có 270 việc với hơn 44,6 tỷ đồng liên quan đến tài sản hộ gia đình; trong đó, số vụ việc vướng mắc về xác định phần quyền sở hữu, sử dụng của người phải thi hành án ở khối tài sản chung là 135 việc (90 đối tượng phải thi hành án và gần 20 tỷ đồng). Tuy nhiên, có một số quan điểm khác nhau về việc xử lý tài sản của người phải thi hành án trong khối tài sản chung hộ gia đình theo quy định tại khoản 1 điều 74, Luật Thi hành án dân sự và theo quy định tại điểm c khoản 2 điều 24, Nghị định số 62/2015/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thi hành án dân sự (gọi tắt là Nghị định số 62).
Trước khi Nghị định số 62 có hiệu lực (01/9/2015), việc xác định, phân chia, xử lý tài sản chung để thi hành án được thực hiện theo quy định tại khoản 1 điều 74, Luật Thi hành án dân sự năm 2008. Quan điểm này có ưu điểm là việc xác định, phân chia tài sản chung hộ gia đình do tòa án thực hiện, giúp cho việc xử lý tài sản của chấp hành viên được khách quan, minh bạch, hạn chế tranh chấp và rủi ro phát sinh. Tuy nhiên, do số lượng việc thi hành án có liên quan đến tài sản chung phát sinh nhiều, dẫn đến số việc tòa án nhân dân các cấp phải thụ lý giải quyết tăng; đồng thời, số việc cơ quan thi hành án dân sự phải hoãn chờ kết quả giải quyết của toà án cũng tăng, thời gian giải quyết việc thi hành án kéo dài.
Thực hiện theo Nghị định số 62 có ưu điểm giúp quá trình tổ chức thi hà án nhanh hơn do không phải đợi tòa án thụ lý, giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự, thời gian giải quyết rút ngắn. Tuy nhiên, hạn chế khi thực hiện theo Nghị định số 62 là việc chấp hành viên tự mình xác định phần quyền sử dụng đất, phần quyền sở hữu tài sản của người phải thi hành án trong khối tài sản chung hộ gia đình nên nhiều trường hợp không bảo đảm tính khách quan, minh bạch và chính xác, do xuất phát từ ý chí chủ quan của cá nhân chấp hành viên. Pháp luật cũng không có quy định hướng dẫn về cách xác định, phân chia tài sản chung nên chấp hành viên gặp rất nhiều khó khăn trong việc xác định tài sản chung liên quan đến phần quyền sở hữu, quyền sử dụng đất của người phải thi hành án trong khối tài sản chung của hộ gia đình.
Tại hội nghị, các đại biểu cho rằng dẫn tới tình trạng trên là do một số quy định của pháp luật chưa đồng bộ. Các quy định pháp luật có nhắc đến thuật ngữ hộ gia đình song chưa có văn bản nào quy định chi tiết hộ gia đình là gì? Quy định hộ gia đình là chủ thể của quyền sử dụng đất và được ghi trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhưng không thể căn cứ vào giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để xác định ai là người có chung quyền sử dụng của hộ gia đình đó….
Từ các bất cập nêu trên dẫn đến cách hiểu và áp dụng quy định của khoản 1 điều 74, Luật Thi hành án dân sự và Nghị định số 62 ở mỗi cơ quan, mỗi giai đoạn có sự khác nhau. Thực tế trên địa bàn tỉnh đã có nhiều vụ việc liên quan đến xác định tài sản hộ gia đình khó thi hành án, phức tạp, kéo dài, ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên.
Từ thực tiễn và qua thảo luận tại Hội nghị, các đại biểu đề nghị cơ quan thi hành án dân sự chỉ đạo chấp hành viên xác minh, xác định đầy đủ, chính xác, chặt chẽ việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và thành viên hộ gia đình, làm cơ sở để xác định phần quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản của người phải thi hành án trong khối tài sản chung hộ gia đình để tổ chức thi hành án. Tăng cường tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật nhằm nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật trong Nhân dân. Tích cực hướng dẫn, vận động, thuyết phục người phải thi hành án tự nguyện thực hiện theo bản án, quyết định của tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
Phát biểu tại Hội nghị, đồng chí Vũ Mạnh Thắng đánh giá việc tổ chức Hội nghị chuyên đề đã đáp ứng yêu cầu thực tế đặt ra nhằm giải quyết những vấn đề vướng mắc trong thi hành án dân sự. Đồng chí đề nghị Tòa án Nhân dân tỉnh, Viện Kiểm sát Nhân dân tỉnh, Cục thi hành án dân sự tỉnh phối hợp đề xuất với Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Giang kiến nghị Quốc hội xem xét sửa đổi, bổ sung Luật Thi hành án dân sự, bảo đảm hành lang pháp lý đủ để điều chỉnh những vấn đề mới phát sinh; đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật để các bản án, quyết định của toà án được thực thi nhanh chóng, hiệu quả. Các cơ quan thi hành án dân sự, tòa án nhân dân, viện kiểm sát nhân dân hai cấp (tỉnh, huyện) tăng cường phối hợp trong việc xử lý, giải quyết những vướng mắc khi xác định phần quyền sử dụng đất, phần quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất của hộ gia đình đối với từng vụ việc cụ thể. Tòa án Nhân dân tỉnh chỉ đạo tòa án cấp dưới nâng cao trách nhiệm, phối hợp chặt chẽ với cơ quan thi hành án nhằm bảo đảm các điều kiện thi hành án. Viện Kiểm sát Nhân dân tỉnh tăng cường kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động thi hành án dân sự. Đề nghị Cục Thi hành án dân sự tỉnh rà soát, tổng hợp các ý kiến, hoàn thiện báo cáo chuyên đề và các ý kiến, kiến nghị của đại biểu gửi Ban Chỉ đạo cải cách tư pháp tỉnh xem xét, phối hợp giải quyết.
Văn phòng, Ban Nội chính Tỉnh ủy
