Nêu ý kiến thảo luận đại biểu Trần Văn Lâm (Đoàn Bắc Ninh) nhấn mạnh tư duy mới về tiết kiệm trong quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước. Đại biểu đặt vấn đề, tiết kiệm không nên dừng lại ở việc cắt giảm chi tiêu theo mệnh lệnh hành chính mà phải là một chiến lược tổng thể nhằm tối ưu hóa nguồn lực cho phát triển bền vững.

Đại biểu Trần Văn Lâm phát biểu

Đại biểu ghi nhận những tín hiệu tích cực trong việc tăng thu ngân sách thời gian qua. Tuy nhiên, thu ngân sách cũng cần được đặt trong tổng thể mục tiêu phát triển bền vững. Nếu việc tăng thu làm triệt tiêu động lực sản xuất kinh doanh, thu hẹp khu vực kinh tế, hoặc phát sinh những vấn đề xã hội, ảnh hưởng đến tiềm năng tăng trưởng dài hạn, thì hiệu quả của việc tăng thu đó cần được Quốc hội, Chính phủ nhìn nhận lại một cách thấu đáo. Theo đại biểu thực tiễn thời gian qua cho thấy, việc Quốc hội quyết định miễn, giảm thuế, phí, sử dụng công cụ thu một cách hợp lý đã góp phần quan trọng giúp nền kinh tế ổn định, vượt qua những giai đoạn khó khăn do dịch bệnh và các biến động trong khu vực và trên toàn thế giới làm đứt gãy nguồn cung... Vì vậy, theo đại biểu Trần Văn Lâm vấn đề đặt ra không chỉ là tăng thu, mà là tăng thu như thế nào, ở lĩnh vực nào, khu vực nào, để vừa bảo đảm nguồn lực ngân sách, vừa nuôi dưỡng nguồn thu, thúc đẩy phát triển lâu dài và có tính bền vững.

Đại biểu đặc biệt đánh giá cáo đề xuất của Chính phủ trình Quốc hội sửa đổi Luật Thuế giá trị gia tăng, Thuế thu nhập cá nhân và Thuế thu nhập doanh nghiệp để hỗ trợ cho hộ cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp qui mô nhỏ trước những tác động bất lợi của tình hình kinh tế thế giới hiện nay. Đại biểu khẳng định, đây là chủ trương đúng, cần tiếp tục phát huy để bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu kinh tế và mục tiêu xã hội trong chính sách thu.

Về chi ngân sách Nhà nước, đại biểu cho rằng chủ trương cắt giảm chi thường xuyên để tăng chi đầu tư, trong một mức độ hợp lý có thể mang lại hiệu quả tích cực. Tuy nhiên, nếu nhìn tổng thể cần có sự cân nhắc thận trọng. Đại biểu phân tích chi thường xuyên chủ yếu là chi cho con người, cho các lĩnh vực thiết yếu như y tế, giáo dục, văn hóa, xã hội, khoa học và công nghệ. Đây là những lĩnh vực quyết định trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực, năng suất lao động và năng lực đổi mới sáng tạo của nền kinh tế, tức là các yếu tố tạo nên tăng trưởng về chất và tăng trưởng chiều sâu. Trong khi đó việc tăng chi đầu tư công thường tác động đến quy mô nền kinh tế, tạo tăng trưởng về lượng và bề rộng. Do đó, theo đại biểu nếu chỉ chú trọng tăng chi đầu tư mà chưa quan tâm đúng mức đến chi thường xuyên cho các lĩnh vực nền tảng có thể sẽ dẫn đến sự suy giảm động lực phát triển bền vững trong dài hạn.

Ngoài ra, theo đại biểu việc cắt giảm ngân sách một cách cơ học (như cắt 5-10% theo mệnh lệnh hành chính) chưa phản ánh đúng bản chất tiết kiệm. Thay vào đó cần có giải pháp căn cơ đó là rà soát, hoàn thiện định mức và nâng cao chất lượng lập dự toán sát thực tế. Đại biểu cho rằng cắt ở đâu, khoản nào, khâu nào, cần được tính toán kỹ lưỡng vì nếu sau khi cắt giảm mà hoạt động vẫn bảo đảm, vẫn đạt mục tiêu quản lý, thì cần đặt lại vấn đề về tính đúng đắn của định mức chi tiêu và chất lượng công tác lập dự toán trước đó.

Toàn cảnh phiên thảo luận

Đối với chi đầu tư, đại biểu khẳng định tiết kiệm không phải là cắt giảm quy mô vốn mà là nâng cao hiệu quả sử dụng. Trong bối cảnh hệ số ICOR còn cao, việc dồn vốn vào các dự án chậm triển khai hoặc kém hiệu quả là một sự lãng phí lớn. Đại biểu nêu nguyên tắc: "Đầu tư bằng vốn vay thì hiệu quả phải cao hơn chi phí vay; đầu tư phải nhanh đưa vào sử dụng và phát huy hiệu quả thực tế". Điều này đòi hỏi sự kiểm soát chặt chẽ từ khâu lựa chọn danh mục dự án đến khâu quản lý, vận hành sau đầu tư.

Cuối nội dung thảo luận, đại biểu Trần Văn Lâm khẳng định tiết kiệm trong quản lý chi ngân sách nhà nước cần được tiếp cận với một tư duy tổng thể, bao trùm và thực chất. Không nên thực hiện một cách máy móc, cứng nhắc theo mệnh lệnh hành chính, mà phải gắn với mục tiêu cao nhất là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững.

Đỗ Lan