Phát biểu thảo luận đại biểu Đỗ Thị Việt Hà, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội (Đoàn Bắc Ninh) nhấn mạnh quyền được tiếp cận thông tin đã được quy định trong Hiến pháp, việc được tiếp cận thông tin chính là nền tảng cơ bản để minh bạch hoạt động xã hội. Dự thảo Luật đã bám sát tinh thần này, tạo hành lang pháp lý để bảo đảm cho công dân thực hiện tốt nhất quyền Hiến định. Để hoàn thiện hơn dự thảo Luật bảo đảm đúng quan điểm, mục đích xây dựng Luật, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu, rà soát, điều chỉnh một số điều khoản cho phù hợp, minh bạch, thống nhất và khả thi.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên thảo luận

Về nguyên tắc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin (Điều 3) đại biểu đề nghị tiếp tục mở rộng chủ thể được hỗ trợ tiếp cận thông tin và bổ sung chính sách hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn tiếp cận thông tin thuận lợi, kịp thời và đầy đủ. Theo đó, tại khoản 1 Điều 3 dự thảo quy định“người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người sinh sống ở khu vực biên giới, hải đảo, miền núi, vùng có điều kiện kinh tế khó khăn và đặc biệt khó khăn được Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi khi thực hiện quyền tiếp cận thông tin”. So với quy định của Luật hiện hành, dự thảo đã mở rộng thêm một số chủ thể được Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi khi thực hiện quyền tiếp cận thông tin. Ngoài ra, đại biểu cũng đề nghị tiếp tục nghiên cứu, rà soát, bổ sung một số đối tượng yếu thế khác cũng được áp dụng các quy định đặc thù trong tiếp cận thông tin như: người nghèo, trẻ em, người có hoàn cảnh khó khăn… nhằm bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân cần được hỗ trợ.

Đối với khoản 3 Điều 3 quy định Nhà nước có trách nhiệm hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tộc thiểu số và người sinh sống tại vùng có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn, đồng thời quy định việc cung cấp thông tin chủ yếu trên môi trường số. Đại biểu nêu thực tế hiện nay, tại các vùng cao, hạ tầng mạng và thiết bị số mặc dù đã được các cấp chính quyền quan tâm đầu tư song vẫn còn nhiều hạn chế do đó việc triển khai cung cấp thông tin trên môi trường số tại các địa bàn này sẽ gặp nhiều khó khăn. Nếu chỉ quy định như dự thảo có thể dẫn đến việc công nghệ lại là rào cản tiếp cận thông tin đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Do đó, cần cụ thể hóa hơn việc Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi bằng cách tiếp tục duy trì hình thức phi kỹ thuật số, đơn cử như hệ thống truyền thanh cơ sở, niêm yết tại điểm sinh hoạt cộng đồng (như quy định tại khoản 2 Điều 21), cho phép linh hoạt giữa các hình thức cung cấp trực tuyến và trực tiếp và bằng cả tiếng phổ thông và tiếng dân tộc địa phương.

Đại biểu Đỗ Thị Việt Hà đề nghị rà soát quy định khoản 2 Điều 24 dự thảo về phiếu yêu cầu cung cấp thông tin phải được thể hiện bằng tiếng việt, quy định này có thể là trở ngại thực tế đối với những đồng bào dân tộc thiểu số chưa thành thạo chữ phổ thông. Do đó, đề nghị bổ sung quy định đối với người dân tộc thiểu số tại vùng có điều kiện đặc biệt khó khăn, cơ quan nhà nước có trách nhiệm tiếp nhận yêu cầu bằng tiếng phổ thông hoặc bằng tiếng dân tộc. Đối với việc hướng dẫn, giải thích và giúp đỡ tại khoản 2 Điều 27 cũng cần nghiên cứu bổ sung quy định có sự tham gia của người có uy tín, trưởng thôn, trưởng bản, trưởng buôn hoặc cán bộ biết tiếng dân tộc để hỗ trợ đồng bào điền phiếu thông tin.

Đồng thời, về quyền và nghĩa vụ của công dân trong việc tiếp cận thông tin tại Điều 8 dự thảo luật cũng cần phải tiếp tục nghiên cứu để bổ sung quyền của công dân là được hướng dẫn, thông báo tiến độ, kết quả xử lý cung cấp thông tin của cơ quan, đơn vị cho công dân.

Đại biểu Đỗ Thị Việt Hà phát biểu thảo luận tại phiên họp

Tham gia góp ý kiến về thông tin công dân không được tiếp cận và thông tin công dân được tiếp cận có điều kiện đại biểu cho rằng Điều 15 dự thảo quy định có 06 nhóm thông tin công dân không được tiếp cận và Điều 16 dự thảo quy định 04 nhóm thông tin công dân được tiếp cận có điều kiện. So với Luật Tiếp cận thông tin hiện hành thì dự thảo quy định nêu trên tiếp tục kế thừa các quy định còn phù hợp. Tuy nhiên, đề nghị tiếp tục rà soát các thông tin công dân không được tiếp cận và các thông tin công dân được tiếp cận có điều kiện bảo đảm thống nhất với các luật mới được ban hành và bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân, phù hợp với yêu cầu, chủ trương của Đảng về tăng cường kiểm soát quyền lực, đẩy mạnh công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình trong hoạt động của các cơ quan, tổ chức, đơn vị, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực như Kết luận số 21-KL/TW ngày 25/10/2021 của Hội nghị lần thứ 4 BCHTWW Đảng khóa XIII.

Dự thảo Luật quy định công dân không được tiếp cận thông tin thuộc bí mật nhà nước theo quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước là phù hợp. Tuy nhiên, với quy định công dân không được tiếp cận “thông tin về cuộc họp nội bộ cơ quan, đơn vị; tài liệu do cơ quan, đơn vị soạn thảo cho công việc nội bộ”, “thông tin mà nếu cung cấp sẽ gây nguy hại đến lợi ích của Nhà nước, ảnh hưởng xấu đến quốc phòng, an ninh quốc gia, đối ngoại, trật tự an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng, gây nguy hại đến tính mạng, cuộc sống hoặc tài sản của người khác” cho thấy đây là những quy định mang tính định tính và có thể sẽ gây khó khăn cho công dân trong việc thực hiện quyền được tiếp cận thông tin. Do đó, đại biểu đề nghị tiếp tục nghiên cứu, rà soát để quy định rõ hơn trong Luật này hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết nội hàm của những quy định nêu trên để tránh bị lạm dụng trong quá trình thực thi để không cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận thông tin.

Bên cạnh đó, theo đại biểu Đỗ Thị Việt Hà dự thảo Luật vẫn có quy định đặt việc cung cấp thông tin phụ thuộc vào điều kiện và khả năng thực tế của cơ quan, đơn vị cho thấy dự thảo quy định trên phương diện chuyển từ quyền của người dân sang khả năng đáp ứng của cơ quan nhà nước, điều này có thể dẫn đến nguy cơ dễ áp dụng tùy nghi, có thể làm giảm tính bảo đảm quyền hiến định. Do đó, đại biểu Đỗ Thị Việt Hà đề nghị tiếp tục nghiên cứu, rà soát quy định tại các khoản 1 Điều 19, khoản 4 Điều 23, khoản 2 Điều 24, khoản 5 Điều 27 theo hướng thể hiện và khẳng định rõ nguyên tắc quyền tiếp cận thông tin, cơ quan nhà nước có nghĩa vụ thực hiện, chỉ được từ chối trong trường hợp do pháp luật quy định cụ thể; đồng thời quy định chế tài xử lý đủ mạnh trong trường hợp cơ quan không cung cấp kịp thời, đầy đủ thông tin theo yêu cầu của người cung cấp theo quy định./.

Xuân Hà