Thực hiện Chương trình xây dựng Luật, Pháp lệnh năm 2025 của Quốc hội, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội sẽ trình Quốc hội Khoá XV xem xét, cho ý kiến đối với dự thảo Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Quốc hội tại Kỳ họp bất thường lần thứ 9. Dự thảo Luật lần này xác định phạm vi sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ các nội dung tập trung vào 33/102 điều của Luật Tổ chức Quốc hội hiện hành. Các nội dung sửa đổi, bổ sung được quy định trong 3 điều, Điều 1 sửa đổi, bổ sung 17 điều và bãi bỏ 16 điều của Luật Tổ chức Quốc hội; Điều 2 sửa đổi, bổ sung quy định của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân; Điều 3 quy định hiệu lực thi hành. Nội dung sửa đổi, bổ sung tập trung vào một số vấn đề như sau:

Thứ nhất, sửa đổi, bổ sung quy định về cơ quan chuyên môn của Quốc hội

Dự thảo Luật xác định Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội là các cơ quan chuyên môn của Quốc hội; số lượng, tên gọi các Ủy ban do Quốc hội quyết định. Cơ quan chuyên môn của Quốc hội thực hiện các chức năng (1) Thẩm tra dự án luật, dự án pháp lệnh, dự thảo nghị quyết của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội; thẩm tra các báo cáo, dự án, đề án khác thuộc lĩnh vực được giao phụ trách; (2) Giám sát việc thi hành Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; giám sát hoạt động của Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, các cơ quan nhà nước khác ở trung ương; giám sát văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, các cơ quan khác có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật ở trung ương thuộc lĩnh vực được giao phụ trách; (3) Kiến nghị các vấn đề thuộc phạm vi hoạt động của cơ quan mình; (4) Trình dự án luật, dự thảo nghị quyết trước Quốc hội, dự án pháp lệnh, dự thảo nghị quyết trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội về lĩnh vực được giao phụ trách. (5) Thực hiện một số chức năng khác theo quy định của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Về cơ cấu tổ chức, Hội đồng Dân tộc, Ủy ban của Quốc hội gồm có Chủ tịch/Chủ nhiệm, các Phó Chủ tịch/Phó Chủ nhiệm và các Uỷ viên Thường trực Hội đồng dân tộc, Thường trực Ủy ban của Quốc hội gồm Chủ tịch/Chủ nhiệm, các Phó Chủ tịch/Phó Chủ nhiệm và các Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Hội đồng dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội.

Luật Tổ chức Quốc hội hiện hành

Thứ hai, sửa đổi, bổ sung quy định về Tổng Thư ký Quốc hội, Văn phòng Quốc hội, các cơ quan thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội

(1) Về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, xác định Văn phòng Quốc hội là cơ quan hành chính, tham mưu tổng hợp, phục vụ Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đại biểu Quốc hội; phối hợp phục vụ các hoạt động của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội.

(2) Về Tổng Thư ký Quốc hội, theo Kết luận số 111-KL/TW thì Tổng Thư ký Quốc hội đồng thời là Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, do đó đề nghị tiếp tục sử dụng chức danh “Tổng Thư ký Quốc hội - Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội” và xác định rõ là người đứng đầu Văn phòng Quốc hội, chịu trách nhiệm trước Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội về hoạt động của Văn phòng Quốc hội. Đồng thời dự thảo không quy định về Phó Tổng Thư ký, Ban Thư ký, về cơ quan của Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong Luật.

Thứ ba, về việc phân định thẩm quyền của Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan trong bộ máy nhà nước

Dự thảo Luật quy định các vấn đề mang tính ổn định, có giá trị lâu dài; quy định cụ thể các nội dung liên quan đến quyền con người, quyền, nghĩa vụ của công dân, các vấn đề có ảnh hưởng lớn đến đời sống xã hội, mối quan hệ giữa Nhà nước với công dân và xã hội. Đối với các nội dung quản lý nhà nước, các vấn đề, lĩnh vực có tính kiến tạo, phát triển, luật chỉ quy định các nội dung chính sách có tính nguyên tắc, định hướng, chiến lược, dài hạn để thể chế hóa chủ trương, chính sách của Đảng; đẩy mạnh phân quyền cho Chính phủ, các cơ quan trong bộ máy nhà nước trong việc tiếp tục cụ thể hóa các quy định của luật và tạo điều kiện cho việc thực hiện phân cấp phù hợp với năng lực tổ chức thực hiện của từng cơ quan, tổ chức, chính quyền các cấp và kịp thời đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong từng giai đoạn cụ thể; không quy định các nội dung về thủ tục hành chính, trình tự, hồ sơ, về quy trình, quy chuẩn chuyên môn, kỹ thuật và các nội dung có tính biến động cao.

Thứ tư, sửa đổi, bổ sung một số quy định liên quan đến hoạt động của Quốc hội, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và đại biểu Quốc hội

Sửa đổi, bổ sung quy định về việc Quốc hội lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ các chức vụ do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn để bảo đảm đồng bộ, thống nhất với quy định của pháp luật hiện hành.

Sửa đổi, bổ sung quy định về việc đại biểu Quốc hội tham gia làm thành viên và tham gia hoạt động của Hội đồng Dân tộc, Ủy ban của Quốc hội, căn cứ vào năng lực chuyên môn, yêu cầu công tác và khả năng bố trí thời gian tham gia đầy đủ hoạt động của các cơ quan chuyên môn của Quốc hội, đại biểu Quốc hội có thể đăng ký tham gia làm thành viên của Hội đồng dân tộc hoặc một Ủy ban của Quốc hội. Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, phê chuẩn danh sách thành viên Hội đồng dân tộc, Ủy ban của Quốc hội trên cơ sở đăng ký của đại biểu Quốc hội, phù hợp với cơ cấu số lượng thành viên của từng cơ quan đã được quyết định. Quy trình thực hiện chi tiết sẽ được cụ thể hóa trong nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Bổ sung quy định về trường hợp tạm đình chỉ việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của đại biểu Quốc hội trên cơ sở cụ thể hóa Quy định số 148-QĐ/TW ngày 23/5/2024 của Bộ Chính trị về thẩm quyền của người đứng đầu trong việc tạm đình chỉ công tác đối với cán bộ cấp dưới trong trường hợp cần thiết hoặc khi có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước.

Sửa đổi, bổ sung quy định về thẩm quyền của Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong xây dựng luật, pháp lệnh, nghị quyết bảo đảm phù hợp với những định hướng đổi mới trong quy trình xây dựng luật đang được thể hiện trong dự thảo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (sửa đổi).

Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Quốc hội dự kiến có hiệu lực thi hành kể từ ngày được Quốc hội Khoá XV thông qua tại Kỳ họp bất thường lần thứ 9./.

Thu Hằng