Toàn cảnh phiên thảo luận

Theo đại biểu Trần Văn Tuấn, dự thảo Luật (khoản 8, Điều 2) về giải thích từ ngữ có nêu: “Quê quán của cá nhân được xác định theo quê quán của cha hoặc quê quán của mẹ theo thoả thuận của cha, mẹ khi đăng ký khai sinh…”, nhưng thực chất đây mới chỉ là quy định về cách thức xác định, chưa giải thích hay định nghĩa rõ thế nào là quê quán của cá nhân.

Đại biểu chỉ rõ, hiện nay chưa có quy định pháp luật nào định nghĩa một cách rõ ràng và cũng chưa có tiêu chí cụ thể để xác định quê quán. Thực tế, chúng ta vẫn thường hiểu quê quán là nguồn gốc, xuất xứ của mỗi cá nhân, nhưng nguồn gốc, xuất xứ đó là nơi sinh, nơi cư trú của cha mẹ, hay là nơi có đông họ hàng nhiều thế hệ gắn bó?

Chính quy định chung chung này đã dẫn đến việc chính quyền cơ sở thường xác định quê quán của trẻ em là nơi sinh của cha hoặc mẹ. Điều này bộc lộ bất cập khi cha mẹ được sinh ra không phải ở nơi sinh sống thường xuyên của ông bà mà là ở nơi ông bà đi công tác hoặc du lịch.

Đại biểu Trần Văn Tuấn nhấn mạnh rằng, việc quy định "mơ hồ" đã dẫn đến tình trạng tuỳ ý, lúng túng trong đăng ký và quản lý hộ tịch. Thực tế hiện nay, có rất nhiều gia đình mà các thành viên (ông bà, cha mẹ, anh chị em ruột) ghi thông tin về quê quán thiếu thống nhất. Thậm chí, cùng là anh chị em ruột nhưng lại ghi quê quán khác nhau: người ghi theo quê quán cha, người theo quê quán mẹ, người lại ghi theo gốc gác dòng họ hoặc nơi thường trú của gia đình.

Đại biểu Trần Văn Tuấn (Đoàn Bắc Ninh) phát biểu

Từ những phân tích trên, đại biểu Trần Văn Tuấn đề nghị cần chỉnh sửa giải thích từ ngữ (khoản 8, Điều 2) theo hướng thông tin về quê quán phải phản ánh “nguồn gốc, xuất xứ” của mỗi cá nhân. Đồng thời, cần bổ sung 01 điều quy định tiêu chí cụ thể để xác định quê quán.

Ngoài ra, đại biểu đề nghị cấu trúc lại dự thảo luật, chuyển và gộp toàn bộ nội dung hiện tại của khoản 8, Điều 2 vào điểm a, khoản 4, Điều 15 về “Đăng ký khai sinh”.

Đại biểu cũng cho rằng trong xã hội hiện đại, điều kiện sinh sống thường xuyên biến động, việc xây dựng tiêu chí cứng về quê quán là rất khó. Do đó, cần đánh giá rõ hơn sự cần thiết của việc ghi nhận thông tin này và tham khảo kinh nghiệm quốc tế. Đại biểu lưu ý, hầu hết các nước trên thế giới khái niệm “Quê quán” không được xác định thống nhất như ở Việt Nam. Mỗi quốc gia có những cách hiểu và ghi nhận khác nhau, thường gắn với khái niệm pháp lý như: nơi sinh, quốc tịch hoặc nơi cư trú; phổ biến nhất là chỉ ghi nhận nơi sinh trong giấy khai sinh, hộ chiếu.

Việc xác định rõ ràng quê quán không chỉ giúp hoàn thiện giấy khai sinh - giấy tờ hộ tịch đầu tiên của mỗi người - mà còn là dữ liệu quan trọng trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và đảm bảo quyền lợi chính đáng cho công dân.

Đỗ Lan